Από το Θέρμο στον Προυσσό : Το ελληνικό μονοπάτι των προσκυνητών!

Το μονοπάτι των Προσκυνητών, από το Θέρμο στον Προυσσό, είναι τμήμα του πανάρχαιου επικοινωνιακού άξονα μεταξύ Αιτωλίας και Ευρυτανίας. Ένα από τα παλιότερα μοναστήρια στην Ελλάδα είναι αυτό της Ιερής Μονής Προυσσού, αφιερωμένο στην μνήμη της απόδοσης της Παναγίας. Η εικόνα της Παναγίας της Προυσσιώτισας , αποδίδεται στον Ευαγγελιστή Λουκά και φυγαδεύτηκε στην Στερεά Ελλάδα, λόγω των εικονομαχιών επί εποχής του Αυτοκράτορα Θεόφιλου στο Βυζάντιο. Όταν βρέθηκε, χτίστηκε η Μονή, ανάμεσα στα βουνά Καλιακούδα και Χελιδόνα.

Δεν άργησε να ονομαστεί η Κυρά της Ρούμελης και να προσελκύει πλήθος πιστών από τις γύρω περιοχές. Πολλά τα μονοπάτια που οδηγούσαν στο ιστορικό Μοναστήρι, σε μια εποχή βέβαια, που δεν υπήρχαν δρόμοι. Ένα από αυτά συνέδεε την περιοχή του Θέρμου με τη Μονή, ακολουθώντας τα ρέματα και τα λαγκάδια, διασχίζοντας τις βορειοανατολικές απολήξεις του Παναιτωλικού όρους, πριν φτάσει στον Προυσσό. Αποτελεί τμήμα του πανάρχαιου επικοινωνιακού άξονα μεταξύ Αιτωλίας και Ευρυτανίας, χρησιμοποιούμενο τόσο για τους λάτρεις του Θερμίου Απόλλωνα, όσο και για τις εμπορικές συναλλαγές των ορεινών αυτών περιοχών, με τα παράλια. Η προμήθεια του πολύτιμου αλατιού από το Μεσολόγγι ήταν ίσως η σπουδαιότερη, μεταξύ άλλων συναλλαγών.

Το παλιό μονοπάτι από την πλευρά της Αιτωλίας, είχε ελάχιστη σήμανση, είχε καταστραφεί σε αρκετά σημεία λόγω κατολισθήσεων και γενικά δεν ήταν σε καλή κατάσταση, ειδικά μετά την κατασκευή των δρόμων και την αλλαγή στις προτιμήσεις των προσκυνητών.

Όμως, κάτοικοι της περιοχής με μεράκι και όραμα για τον τόπο τους, κατάφεραν να ξανακάνουν λειτουργικό το ιστορικό μονοπάτι, με πάρα πολύ προσωπική, εθελοντική εργασία. Άνοιξαν τα κλεισμένα από τα δένδρα σημεία, έφτιαξαν στηρίγματα στα σαθρά περάσματα της διαδρομής, παρέκαμψαν τις μεγάλες κατολισθήσεις με νέα χάραξη και πολύ σκάψιμο, θυσίασαν σε γενικές γραμμές, τον ελεύθερο και όχι μόνο, χρόνο τους, βάζοντας το κοινό καλό πάνω από όλα και μας παρέδωσαν ένα όμορφο και ασφαλές μονοπάτι, άριστα σηματοδοτημένο και καθαρό. Ιδιαίτερη μνεία στον Γιώργο Στεργίου από το Νεροχώρι, στον Ντίνο Κρητικό, στον Γιώργο Κουρκούτα από το Θέρμο και σε όλα τα μέλη της ΛΕΜΑΘ.
Τους ευχαριστούμε.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Έχοντας υπ’ όψη μας ότι θα διανύσουμε σχεδόν 30 χιλιόμετρα, με πάνω από 1500 μέτρα υψομετρικά, αλλά και την επαπειλούμενη απογευματινή μπόρα, ξεκινήσαμε από το Μέγα Δένδρο Θέρμου κατά τις 5.30 πμ κατηφορίζοντας με τη βοήθεια των φακών, από ένα μονοπάτι πνιγμένο στη βλάστηση, αλλά καθαρό, μέχρι το γεφύρι πάνω από τον Χαλικιώτη, έναν από τους πολλούς παραπόταμους του Εύηνου. Μουτάφης λέγονταν ο σχοινοποιός.

Σημειωτέο ότι η διέλευση, πριν χτιστεί το γεφύρι, γίνονταν με τη βοήθεια σχοινιού. Επίσης Μουτάφης είναι παλιά τουρκική ονομασία για τον προσκυνητή. Μουτάφια λέγανε επίσης, τα πλεκτά τσουβάλια, με τα οποία μετέφεραν τα αλέσματα, από τους νερόμυλους του ποταμού. Ανεξάρτητα από την προέλευση του ονόματος, το ποτάμι είναι εντυπωσιακό και το χειμώνα αρκετά ορμητικό.

Από το γεφύρι, θα ανηφορίσουμε στη δασωμένη πλαγιά , μέχρι που συναντάμε τα πρώτα σπίτια του παλαιού οικισμού της Αετόπετρας και σε λίγο μπαίνουμε στο κυρίως χωριό. Έχουμε κάνει το πρώτο τμήμα της διαδρομής, καθώς και την πρώτη ανηφόρα , σε μιάμιση ώρα. Η βρύση της Αετόπετρας, «βασιλική προνοία» παρακαλώ, μας ξεδιψάει και συνεχίζουμε. Μπαίνουμε σε δασωμένο ανηφορικό μονοπάτι, βγαίνουμε για πολύ λίγο σε χωματόδρομο και ξαναμπαίνουμε στο μονοπάτι, περνώντας από λάκκες με πέτρινα σύνορα και αναβαθμίδες. Ενώ η σήμανση είναι πολύ καλή, εδώ κάπως χάνεται και ο Γιώργος μας εξηγεί, ότι υπήρχαν κάποιοι ντόπιοι ιδιοκτήτες, που δεν ήθελαν σήμανση και κόσμο, μην τυχόν και τους καταπατήσουν την περιουσία. Παντού τα πάντα, δυστυχώς! Συνεχίζουμε απρόσκοπτα μέχρι το γήπεδο του Δρυμώνα, απ’ όπου ακολουθούμε τον μεσαίο από τους τρεις χωματόδρομους και πάμε για Κόκκινο Διάσελο, ένα χαρακτηριστικό σημείο απ’ όπου ξεκινάει η ανάβαση για την εντυπωσιακή κορφή, Μελιός. Πριν όμως το διάσελο, περνάμε από ένα ακόμα σημείο για το οποίο υπερηφανεύεται η περιοχή. Την Αστροπαρατήρηση! Ένα όμορφο οροπέδιο , όπου πραγματοποιείται η πανελλήνια συνάντηση ερασιτεχνών αστροπαρατηρητών. Μαζεύονται κάθε χρόνο, οι λάτρεις των τηλεσκοπίων και παρατηρούν τον καλοκαιρινό ουρανό, σε ένα περιβάλλον μηδενικής φωτορύπανσης.

Έχουν περάσει άλλες δύο ώρες χωρίς να το καταλάβουμε, παρά την ανηφόρα , περπατώντας μέσα σε ένα πανέμορφο δάσος με πανύψηλα έλατα, πριν φτάσουμε στο διάσελο και μπούμε στο τμήμα του μονοπατιού, που ολοκληρώθηκε πριν λίγο καιρό και ήταν και το πιο δύσκολο πρακτικά. Το μονοπάτι τραβερσάρει τον Μελιό από δυτικά προς βόρεια και μας προσφέρει σπάνια θέα προς το φαράγγι του Χαλικοπόταμου και τα χωριά Χαλίκι, Λαδικού και Νεροσύρτης, διάσπαρτα σπίτια ,χαμένα στην οργιώδη βλάστηση.

Περνάμε κατολισθήσεις και θαυμάζουμε την τέχνη του Γιώργου Στεργίου, που σε κάποια σημεία έχει φτιάξει ξερολιθιά, για τη στήριξη του μονοπατιού, όπως έκαναν παλιά. Φτάνουμε στη θέση Χαλαπρέζι, όπου το μονοπάτι μας, συναντάει αυτό που έρχεται από τη θέση Κάρμα , ανάμεσα Δρυμώνα και Αργυρό Πηγάδι, που χρησιμοποιείται πλέον από κάποιους προσκυνητές, αφού μειώνει κατά πολύ το χρόνο πορείας, μια που το σημείο αυτό, είναι προσβάσιμο με αυτοκίνητο.

Άλλη μιάμιση ώρα έχει περάσει και η κορυφή Τριανταφυλλιά, που δεσπόζει στην περιοχή, προβάλλει προκλητικά μπροστά μας. Δεν θα την ανέβουμε βέβαια, αφού άλλος είναι ο σκοπός μας. Συνεχίζουμε τραβερσάροντας ανηφορικά την πλαγιά πριν το διάσελο της Τριανταφυλλιάς, καλυμμένη με τα κίτρινα λουλούδια της καλοκαιρινής βλάστησης, που συνδυαζόμενα με τον συννεφιασμένο ουρανό δίνουν μια πρόσθετη ομορφιά στο τοπίο. Μπροστά μας, στο βάθος, υψώνεται η Χελιδόνα και μας δίνει ωραίες εικόνες. Φτάνομε στη βάση του κώνου της Τριανταφυλλιάς και μετά από λίγο κάνουμε μια καλή στάση για φαγητό στην Χαλικόβρυση, που αιώνες τώρα, προσφέρει το παγωμένο της νεράκι στον διψασμένο ταξιδιώτη. Έχουν περάσει άλλες δύο ώρες και έχει πλέον μεσημεριάσει.

Τα σύννεφα μαζεύονται, χωρίς όμως να φαίνονται απειλητικά. Αφήνουμε την Χαλικόβρυση με κατεύθυνση τον Τόρνο. Προχωράμε προς το διάσελο μεταξύ Τριανταφυλλιάς και της κορφής Χαλίκι και αφού περάσουμε, βλέπομε τα μονοπάτια προς Τόρνο και Καστανιά. Η πορεία από εδώ και πέρα είναι κατηφορική και σε κάποια σημεία αρκετά επίπονη για τα γόνατα. Ένα εκκλησάκι με φιλόξενο περίβολο και δροσερή πηγή, μας προσφέρει μισή ώρα ξεκούρασης. Έχουμε λίγο δρόμο ακόμα, η απειλή βροχής είναι μηδαμινή, χαλαρώνουμε. Φτάνομε στις κεραίες πάνω από τον Τόρνο σε περίπου δυόμιση ώρες και παίρνομε το μονοπάτι Ε11 που είναι πολύ κατηφορικό και μας φέρνει στον ασφάλτινο δρόμο.

Από εδώ, μετά από λίγο μπαίνομε στο τελικό μονοπάτι που ακολουθεί το Προυσσιώτικο ρέμα και φτάνοντας σε μεταλλική γέφυρα, περνάμε στην απέναντι πλευρά και σε περίπου μισή ώρα είμαστε στον περίβολο της Μονής. Τριάντα περίπου χιλιόμετρα, πάνω από 1500 μέτρα υψομετρικά, αρκετή χαλάρωση και μπόλικες φωτογραφίες σε ένα σύνολο σχεδόν δώδεκα ωρών.

Ήταν μια πολύ καλή εμπειρία και πρέπει να δοθούν συγχαρητήρια στους αναστηλωτές του μονοπατιού, αλλά και μια υπόσχεση να μην αφεθεί στην τύχη του και τουλάχιστον να περπατιέται συχνά, για να συντηρείται και να επιβιώσει για τις επόμενες γενιές. Είναι το σπίτι μας άλλωστε , όπως αναφέρεται και σε κάποιο από τα ποιήματα , που έχουν αναρτηθεί στο πρώτο τμήμα της διαδρομής, συνδυάζοντας την απόλαυση της πεζοπορίας με αυτήν της ποίησης.

Κείμενο – φωτό: Άγγελος Χριστοδουλάκης. Καταγραφή μονοπατιού: Γιώργος Κουρκούτας.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ

• Γενική Δυσκολία (όλη η διαδρομή): L4 – Πολύ Δύσκολη (πως βαθμολογούμε;)
• Χρόνος: 9 ώρες (πως υπολογίζουμε το χρόνο;).
• Σήμανση:  Ναι
• Σημείο εκκίνησης: Θέρμο.